نمی‌داند چقدر به فقیر بدهد

حاجتش برآورده شده و می‌خواهد به نذرش وفا کند، امّا فراموش کرده است مبلغ پولی که باید به فقیر بدهد، چه قدر بوده است؟ 

او باید بداند که اگر نذرش از نظر شرعی صحیح بوده، می‌تواند به حداقل اکتفا کند؛ مثلاُ اگر بین هزار تومان یا بیشتر تردید دارد، هزار تومان بدهد کفایت می‌کند.

همه مراجع: به نقل از پرسمان دانشجویی. امام خامنه‌ای: أجوبة‌إلاستفتائات، س۱۱۰۹.

اجاره‌بهای متعارف

پول نیاز دارد و می‌خواهد نیازش را با رهن دادن منزلش تأمین کند. نمی‌تواند‌ فقط رهن (پول پیش) بگیرد بدون آنکه حتی یک قِران اجاره بگیرد؛ چرا که این کار ربا و حرام و باطل می‌باشد. منزلش را در مقابل مبلغ کمی، اجاره می‌دهد تا هم از ربا فرار کرده باشد و هم نیازش تأمین شود.

امّا باید بداند که "اجاره به شرط قرض"، صحیح است به شرط که اجاره بها به مقدار متعارف باشد، یعنى خانه‌اى که به‌طور متعارف اجاره‌اش، ماهى مثلاً دویست هزار تومان است، نمى‌شود آن را به‌ خاطر گرفتن قرض، به ماهی هزار تومان، کاهش داد؛ چرا که چنین اجاره‌اى متعارف نیست. 

تبصره: اصطلاح رهن در رهن و اجاره‌ی خانه، غلط مشهور است و قرض و اجاره صحیح است؛ یعنی اجاره به شرط قرض.

آیت الله خامنه‌ای؛ استفتائات جدید، بخش اجاره

معنای کم‌فروشی

کارش میوه فروشی است و ابزار کارش ترازو، همیشه سعی‌اش بر این است که کمی سنگین‌تر بکشد تا خیالش راحت شود از اینکه به مشتری کم نداده است و این از مستحبات کسب و تجارت، در دین ما می‌باشد.

بعضی‌ها وقتی برای خود وزن می‌کنند، حق خود را بطور کامل می‌گیرند، امّا وقتی می‌خواهند برای دیگران وزن کنند، کم می‌گذارند. این عمل، عمل حرامی  است و در قرآن هم، مورد مذمت قرار گرفته است.

باید بدانیم که کم‌فروشی فقط با ترازو نیست، هر چه حق مردم باشد و داده نشود یعنی کم‌فروشی. آن چیز ممکن است جنسی باشد که به دیگری می‌فروشد یا کاری باشد که برای فردی انجام می‌دهد؛ حتی ممکن است بهای چیزی باشد، یا اجرت کاری.

احکام عمومی بازار ص۵۲، سوره مطففین، (۱-۶)

وضوی لیوانی

وقتی می‌خواهد وضو بگیرد، کمی شیر آب را باز می‌کند و در فواصل وضو هم، شیر آب را می‌بندد. لذا آب کمی را برای وضو مصرف می‌کند. گاهی وضویش لیوانی است؛ یعنی با یک لیوان آب وضو می‌گیرد. این نهایت صرفه‌جویی در مصرف آب است.

مستحب است وضو با یک مد آب که تقریبا "۷۵۰" گرم است، گرفته شود.

برخی شیر آب را کم باز می‌کنند ولی در فواصل وضو شیر را نمی‌بندند به گمان اینکه وضو را باطل می‌کند، در حالی که بستن شیر آب، پیش از تمام شدن دست چپ اشکال ندارد. 

استفتائات امام خمینی، ج۱، ص۴۷۸، م۸۶۴؛ فقه استدلالی ص۴۰.

مگر به عروسی دعوتید؟

وقتی می‌خواهد نماز بخواند، حسابی تیپ می‌زند؛ لباس خوب می‌پوشد، عطر می‌زند، موهایش را مرتب می‌کند و غیره، حتی اگر در خانه بخواند.

اما بعضی‌ها اصلا به خودشان نمی‌رسند. اگر یک نفر هم، موقع نماز لباسِ خوب بپوشد و عطر بزند می‌گویند: مگر به عروسی دعوتید؟

نماز با لباس کثیف و سر و روی ژولیده اشکالی ندارد، امّا اگر با یک نفر قرار داشته باشی، حاضری همین طوری ملاقات کنی یا حتما دستی به سر و رویت می‌کشی؟

مستحب است انسان در نماز پاکیزه‌ترین لباس‌ها را به تن کند، بوی خوش استعمال کند، عبا بپوشد و غیره.

توضیح المسائل مراجع، ج۱، ص۴۷۸، م۸۶۴

قنوت فراموش شده

با اینکه می‌دانست قنوت در نماز مستحب است، با این حال هیچ‌گاه قنوت را در نماز ترک نمی‌کرد.

آن روز لحظه‌ای حواسش پرت شد و در حال رکوع متوجه شد که قنوت را نگرفته است، بلند شد و قنوت را خواند؛ چون می‌دانست که اگر قنوت را فراموش کند و در رکوع یادش بیاید، مستحب است بعد از رکوع قضا کند و اگر در سجده یادش بیاید، مستحب است بعد از سلام نماز قضا نماید. 

توضیح المسائل مراجع، ج۱، ص۶۰۳ و ۶۰۴.

تخم مرغ‌های خونی

آخرین تخم مرغ را که شکست و در ماهیتابه ریخت، لکه‌ی خونی را دید. قبل از انجام هر کاری شیر گاز را بست و از قفسه‌‌ی کتاب، أجوبة إلاستفتائاتِ رهبری را برداشت. در این کتاب چنین نوشته شده بود: «لکه‌‌ی خونی که گاهی در تخم مرغ یافت می‌شود، محکوم به طهارت است ولی خوردن آن حرام است.»

خانوم خونه لکه‌ی خون را برداشت و بقیه را آماده کرد و به اتفاق خانواده میل کردند.

نکته: خانوم خونه راه دیگری هم داشت و آن این بود که تخم مرغ‌ها را بهم بزند تا خون موجود در آنها مستهلک بشود.

رساله‌ی آموزشی، ج 1، ص 18و أجوبة إلاستفتائات، س۲۶۹ و استفتاء، س992 به نقل از رساله‌ی دانشجویی.

عبور از پل مرصاد

آدمی نیست که به دیگران ظلم کند و اگر هم سهوا از اموال و حقوق دیگران در مال یا ذمه‌ی او بیاید در اولین فرصت، مال یا حقشش را برمی‌گرداند و طلب حلالیت می‌کند، تا برای عبور از پل مرصاد مشکلی نداشته باشد؛ چرا که مولایش، امام صادق علیه السلام می‌فرمایند: "مرصاد پلی است از آن بندگانے که گرفتار مظالم هستند، نمی‌توانند بگذرند."

 سایت ویکی فقه؛ نورالثقلین، ج ٥، ص٥٧٣

حاج آقا! مسئله

خودش را به سرعت رسانده به حاج آقا و سؤالش را می‌پرسد. حاج آقا! کسی که  تا حالا مرجع تقلید نداشته، تکلیفش چیست؟ البته این را هم بگویم که اعمالش را انجام می‌داده؛ مثلا نماز می‌خوانده، روزه می‌گرفته، زکات می‌داده و غیره.

و پاسخ حاج آقا این‌گونه بود: در وهله‌ی اول باید مرجع تقلید خودش را انتخاب کند (با شرایطی گفته شده) و بعد باید اعمالی را که انجام داده است، با نظرات مرجع تقلید فعلی مطابقت دهد، اگر با نظر او یکی بود، اعمالش درست است. 

مقام معظم رهبری، آیت الله مکارم، آیت الله سیستانی، آیت الله صافی همین نظر را دارند. توضیح المسائل مراجع، ج۲ ص۲۵ م ۱۴؛ رساله‌ی آموزشی ج۲ ص۱۳؛ سایت احکام جامع.

شرط ناصحیحِ کارمند

کارمند یک شرکت دولتی است و وکیل شده تا نیازهای اداره یا شرکت را از مکان‌های فروش تأمین کند. با کسی که کالاهای موردنیاز را می‌فروشد، شرط کرده  که درصدی از سود حاصل از خرید، از آنِ او باشد. 

ولی این شرط از طرف کارمند صحیح نبوده و او نمی‌تواند سودی را که به نفع خود شرط کرده، دریافت کند حتی مسئول بالاتر هم حق اجازه‌ی چنین شرطی را نداشته و اجازه‌ی او در این‌باره اثری ندارد. پایگاه اطلاع رسانی دفتر مقام معظم رهبری؛ رساله‌ی آموزشی احکام وکالت.

تقلید از مرده

مرجع تقلیدش متأسفانه فوت کرده است، حالا تحقیق می‌کند و می‌بیند که در بین مراجع اعلم‌تر از او نیست و تصمیم می‌گیرد به تقلید از ایشان ادامه دهد. در اینجا باید تحقیق کند که از بین مراجع زنده، کدامیک اعلم از بقیه است و با اجازه‌ی او، تقلید از مجتهد میت را ادامه دهد. پایگاه اطلاع رسانی دفتر مقام معظم رهبری، توضیح المسائل مراجع ج۱. م ۹.

یک تصور باطل

فکر می‌کند که اگر بانک در قبالِ دادن تسهیلات، سود بیشتری بگیرد، مرتکب رباخواری شده است؛ به خاطر همین، دنبال بانکی می‌گردد تا در مقابل وام یا تسهیلاتی که می‌گیرد، سود کمتری بدهد تا ربا نباشد. البته این فقط فکر او نیست، فکر بسیاری از مردم هم هست.
اینکه بانک سود بیشتری می‌گیرد بی‌انصافی هست، اما الزاماً ربا نیست؛ چون ممکن است سود بیشتری بگیرد اما ربا نباشد و ممکن است سود کم ربا باشد؛ بنابراین زیادی و کمی سود، تأثیری در ربوی بودن وام یا تسهیلات بانکی ندارد؛ زیرا ربا در صورتی محقق می‌شود قرض به شرط زیاده باشد.
پولی که بانک به مردم می‌دهد یا در قالب وام قرض الحسنه می‌دهد و یا در قالب عقود؛ مانند مضاربه، خرید دین، فروش اقساطی و غیره و منشاء ربا هم، درست اجرا نشدن قوانین بانکی می‌باشد؛ قوانینی که شورای نگهبان آنها را تصویب کرده است.
رساله‌ی آموزشی ج۲ ص۳۳۳؛ درس‌های بانکداری اسلامی حجت الاسلام سید عباس موسویان +.